گروه بانک - آنچه در نگاه نخست از گزارش عملکرد ۱۱ ماهه بانک صادرات ایران به چشم میآید، رشد درآمدهاست؛ اما آنچه برای یک سرمایهگذار حرفهای اهمیت بیشتری دارد، کیفیت این رشد است چرا که بنابر استانداردهای جدید بانکداری، افزایش درآمد تنها زمانی ارزشمند است که نشان دهد مدل کسبوکار بانک از وابستگی به یک منبع درآمد فاصله گرفته و توانسته موتورهای متنوعتری برای خلق ارزش ایجاد کند و گزارش اخیر بانک صادرات، دستکم در این بخش، حامل نشانههای قابل توجهی است.
بانک تا پایان بهمنماه موفق به تحقق حدود یک میلیون و ۵۹۴ هزار میلیارد ریال درآمد عملیاتی شده است. از این رقم، یک میلیون و ۱۸۷ هزار میلیارد ریال از محل درآمد تسهیلات، ۲۰۵ هزار میلیارد ریال از سرمایهگذاریها، ۱۲۰ هزار میلیارد ریال از درآمدهای کارمزدی، ۹۲ هزار میلیارد ریال از اوراق بدهی و ۸۷ هزار میلیارد ریال از سپردهگذاریها حاصل شده است.
در بسیاری از اقتصادهای نوظهور، بانکها همچنان به درآمد ناشی از اعطای تسهیلات وابستهاند؛ وابستگیای که آنها را در برابر تغییرات نرخ سود، چرخههای اعتباری و افزایش مطالبات غیرجاری آسیبپذیر میکند. اما ترکیب درآمد بانک صادرات نشان میدهد که این بانک، هرچند هنوز درآمد تسهیلات ستون اصلی فعالیت آن است، اما به تدریج در حال حرکت به سمت یک الگوی متنوعتر از بانکداری است.
شاید مهمترین پیام این گزارش، رشد درآمدهای غیرمشاع باشد. درآمد سرمایهگذاری ۲۰۵ هزار میلیارد ریال و درآمد کارمزدی ۱۲۰ هزار میلیارد ریال را تشکیل میدهد؛ یعنی در مجموع بیش از ۳۲۵ هزار میلیارد ریال درآمد از منابعی حاصل شده که مستقیماً وابسته به اعطای تسهیلات نیستند. این ارقام صرفاً یک موفقیت حسابداری نیستند، بلکه نشانهای از تغییر تدریجی معماری درآمدی بانک محسوب میشوند. در ارزیابی مؤسسات مالی بینالمللی، چنین درآمدهایی معمولاً از کیفیت بالاتری برخوردارند، زیرا سرمایه کمتری مصرف میکنند، ریسک اعتباری پایینتری دارند و پایداری بیشتری در دورههای نوسان اقتصادی ایجاد میکنند.
همین موضوع، تصویری متفاوت از بانک صادرات ارائه میدهد؛ بانکی که به جای اتکا به یک موتور درآمدی، در حال توسعه چندین موتور همزمان برای خلق سود است. چنین الگویی، اگر با بهبود کیفیت داراییها و حفظ حاشیه سود همراه شود، میتواند در میانمدت ارزش اقتصادی بانک را افزایش دهد و آن را به نهادی انعطافپذیرتر در برابر شوکهای اقتصاد کلان تبدیل کند.
برای تحلیلگران بازار سرمایه، پیام اصلی این گزارش نه صرفاً بزرگتر شدن اعداد، بلکه تغییر تدریجی کیفیت آنهاست چرا که، آنچه ارزش یک بانک را تعیین میکند، حجم درآمد نیست؛ بلکه توانایی آن در تولید درآمدهای متنوع، پایدار و کمریسک است و گزارش ۱۱ ماهه بانک صادرات نشان میدهد که این مسیر، هرچند هنوز کامل نشده، اما نشانههای آن بهوضوح در حال شکلگیری است.