بانک شهر، وقتی اطمینان از اعداد عقب می‌ماند

گروه بانک - بانک شهر در سال جاری تصویری ارائه می‌دهد که برای هر ناظر اقتصاد کلان آشناست، بنگاهی که هم‌زمان در حال «بهبود عددی» و «ابهام مفهومی» است.

در ظاهر، صورت‌های مالی بانک حکایت از جهش سودآوری دارد، اما در عمق، کیفیت این سود هنوز در معرض یک پرسش کلاسیک باقی می‌ماند، و آن اینکه آیا با یک بانک در حال بلوغ طرف هستیم یا با بنگاهی که رشدش بیش از آنکه از واسطه‌گری مالی ناشی شود، از مهندسی ترازنامه تغذیه می‌کند؟

بررسی رفتارهای این بانک نشان می دهد که عملکرد «شهر» در سال جاری را می‌توان موفقیت‌آمیز تلقی کرد، رشد درآمدهای تسهیلاتی و کارمزدی ادامه داشته و جریان سودآوری تقویت شده است.

در کنار آن، مدیریت فعال دارایی‌ها از جمله واگذاری املاک و تسویه‌های مبتنی بر دارایی به جهش سود خالص کمک کرده است.

این رفتارها نشان می دهد که این ترکیب در کوتاه‌مدت کارآمد است، بانک را از فشار نقدینگی خارج می‌کند، ترازنامه را سبک‌تر نشان می‌دهد و در محیطی با نرخ‌های بالا، سود اسمی قابل توجه تولید می‌کند.

اما تجربه بانکداری در اقتصادهای در حال گذار نشان می‌دهد که «سود قابل توجه» و «سود قابل اتکا» دو مفهوم کاملاً متفاوت‌اند.

مشکل بانک شهر دقیقاً در همین شکاف قرار دارد، بخش مهمی از سود گزارش‌شده، ماهیت غیرتکرارشونده دارد، واقعیت این است سودی که از محل فروش دارایی‌ها یا بازآرایی ترازنامه حاصل می‌شود، نه از جریان پایدار خلق اعتبار و قیمت‌گذاری ریسک را نمی توان سود تکرار شونده برای یک بانک تلقی کرد.

این نوع سود، اگرچه در کوتاه‌مدت ترازنامه را زیبا می‌کند، اما در بلندمدت توان توضیح‌پذیری بانک را برای بازار سرمایه کاهش می‌دهد.

در ادبیات اقتصاد بانکداری، این وضعیت به‌نوعی «جابجایی مرکز ثقل درآمد» تعبیر می‌شود، حرکت از واسطه‌گری مالی به سمت مدیریت دارایی.

بانک شهر در عمل، بیش از آنکه صرفاً یک نهاد وام‌دهی باشد، در حال ایفای نقش یک هلدینگ دارایی‌های شهری است، این مدل، اگرچه در برخی شهرهای بزرگ جهان در قالب بانک‌های توسعه‌ای دیده می‌شود، اما شرط بقای آن شفافیت بالا و نظم بنیادین سخت‌گیرانه است؛ دو شرطی که در محیط کسب و کار فعلی به‌سادگی قابل تحقق نیست.

در این میان، مسئله اصلی نه رشد ترازنامه، بلکه کیفیت تخصیص سرمایه است، افزایش تسهیلات لزوماً به معنای بهبود واسطه‌گری مالی نیست، مگر آنکه همراه با بهبود کیفیت اعتباری، کاهش انباشت مطالبات غیرجاری و شفافیت در قیمت‌گذاری ریسک باشد.

داده‌های موجود از بانک شهر هنوز تصویر کاملی از پایداری این بهبود ارائه نمی‌دهد، در چنین شرایطی، رشد عددی می‌تواند بیش از آنکه نشانه قدرت باشد، بازتابی از فشار برای نمایش عملکرد باشد.

ریسک‌های ساختاری نیز در این تصویر کم ‌رنگ نیستند، تمرکز دارایی‌ها و وابستگی به پروژه‌های مرتبط با شهرداری، بانک را در معرض هم ‌زمان ریسک اعتباری و ریسک نهادی که متمرکز بر ابهام در مرزهای مالکیت-حکمرانی است، قرار می‌دهد.

از سوی دیگر اتکای بالای سود به منابع غیرعملیاتی، نوسان‌پذیری سود را افزایش می‌دهد و قابلیت پیش‌بینی جریان درآمدی را کاهش می‌دهد.

همچنین، ساختار حکمرانی شرکتی در چنین بانک‌هایی معمولاً در مرز میان منطق اقتصادی و منطق سیاسی حرکت می‌کند؛ مرزی که همواره مستعد تضعیف انضباط سرمایه است.

با این حال، این تصویر صرفاً یک روایت بحرانی نیست، بانک شهر در نقطه‌ای قرار دارد که می‌تواند به مسیر متفاوتی نیز وارد شود، اگر سهم درآمدهای کارمزدی افزایش یابد، کیفیت پرتفوی تسهیلات بهبود پیدا کند و وابستگی به فروش دارایی کاهش یابد، این بانک می‌تواند از یک بنگاه دارایی ‌محور به یک بانک تجاری پایدار تبدیل شود.

چنین تغییری البته نه صرفاً مالی، بلکه ساختاریست که نیازمند بازتعریف نقش بانک در اقتصاد شهری دارد.

بنابراین عملکرد بانک شهر در سال جاری را باید در یک جمله خلاصه کرد که این بانک از نظر سودآوری در حال رشد است، اما از نظر «ماهیت رشد» هنوز در حال آزمون.

زمان دیر یا زود میان این دو، تمایز قائل خواهند شد؛ و در آن نقطه، نه عدد سود، بلکه کیفیت آن تعیین‌کننده ارزش واقعی بانک شهر در سال ۱۴۰۵ خواهد بود.