از تغییر سهم رقابتی تا فشار پرداخت خسارت/ نقشه تازه رقابت در صنعت بیمه

گروه بیمه- با بررسی عملکرد شش‌ماهه ۲۶ شرکت بیمه مشاهده کردیم پشت افزایش چشمگیر حق‌بیمه‌ها، بازاری با مسیرهای متفاوت رشد، تغییرات بزرگ در ترکیب پرتفوی و فشارهای نامتوازن پرداخت خسارت شکل گرفته است.

اقتصاد صنعت بیمه ما بر یک عدم‌تقارن بنیادین استوار است هرچند که این مشکل به دلیل شیوه حسابداری شرکت های بیمه است اما مسئله این است که درآمد بیمه‌گر در زمان صدور قرارداد شناسایی می‌شود، اما هزینه نهایی ریسکی که پذیرفته، ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها بعد آشکار شود و همین فاصله زمانی است که رشد حق‌بیمه را به شاخصی ضروری، اما ناکافی برای ارزیابی عملکرد شرکت‌های بیمه تبدیل می‌کند.

به همین دلیل است که کیفیت رشد را نمی‌توان مستقل از سه متغیر ترکیب ریسک‌های پذیرفته‌شده، تحول هزینه خسارت و میزان سرمایه‌ای که برای پشتیبانی از تعهدات لازم است، ارزیابی کرد.

شرکتی که حق‌بیمه خود را دو برابر می‌کند، اگر هم‌زمان تعهداتی با حاشیه فنی ضعیف‌تر بپذیرد، ممکن است در ظاهر بزرگ‌تر شده باشد، اما الزاماً ارزش اقتصادی بیشتری خلق نکرده باشد.

شاید به همین دلیل است که در این صنعت بارها شاهد بودیم که وضعیت شرکت های بیمه در زمان مدیریت برخی افراد مطلوب گزارش می شود اما با خروج آنها شرکت وضعیتی ناپایدار پیدا می کند.

اما حالا ما عملکرد شش‌ماهه ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ در ۲۶ شرکت بیمه ، شامل ۲۱ شرکت جنرال و پنج شرکت تخصصی زندگی بورسی را بررسی کردیم و متوجه شکل‌گیری سه روند مهم از همین آمارها شدیم.

افزایش تمرکز حق‌بیمه در برخی شرکت‌های بزرگ، جابه‌جایی ترکیب پرتفوی به نفع درمان و محصولات زندگی اندوخته‌دار، و واگرایی میان سرعت رشد حق‌بیمه و خسارت پرداختی در سطح بنگاه‌ها.

در ۲۱ شرکت جنرال، حق‌بیمه صادره ۸۱٫۲ درصد و خسارت پرداختی ۸۲٫۴ درصد افزایش یافته است. البته نسبت مجموع پرداختی به حق‌بیمه نیز تنها ۰٫۳۱ واحد درصد تغییر کرده است، اما ثبات این شاخص در سطح شرکت های بورسی، نتیجه رفتار یکسان شرکت‌ها نیست، حاصل خنثی شدن تغییرات متضاد آن‌هاست.

برای نمونه، درحالی‌که بیمه دی نزدیک به ۹ واحد درصد به سهم خود از حق‌بیمه در جامعه مورد بررسی در میان شرکت های بورسی افزوده، بیمه دانا حدود ۹٫۷ واحد درصد از سهم خود را از دست داده است. از سوی دیگر، افزایش فشار نسبی پرداخت در شرکت‌هایی مانند تعاون، تجارت نو و بیمه «ما»، در برابر کاهش این شاخص در رازی، سینا و سرمد قرار می‌گیرد.

برای تحلیل ساختار بازار، چنین وضعیتی می‌تواند نشانه بازتوزیع قراردادها، تغییر ترجیحات بیمه‌گذاران و تفاوت راهبردهای پذیرش ریسک باشد، با این ‌حال، داده‌های موجود برای تعیین سهم دقیق هر عامل کافی نیستند و البته رشد اسمی حق‌بیمه را هم بدون تعدیل تورم نمی توان معادل رشد واقعی ظرفیت بیمه‌گری دانست.

اما آنچه در سال های اخیر بیشتر مورد توجه قرار گرفته آن است که افزایش سهم رقابتی لزوماً به معنای افزایش سود اقتصادی نیست چراکه، شرکت می‌تواند با پذیرش قراردادهای بزرگ، سهم بیشتری به دست آورد، اما در صورت ناکافی بودن نرخ فنی یا افزایش تمرکز ریسک، هم‌زمان به سرمایه بیشتری نیاز پیدا کند.

در این میان، رشد درمان و زندگی اندوخته‌دار دو الگوی متفاوت از توسعه صنعت را نمایندگی می‌کنند، تا جایی که درمان، بیمه‌گر را در معرض تورم هزینه‌های پزشکی و نوسان تعهدات کوتاه‌مدت قرار می‌دهد، درحالی‌که زندگی اندوخته‌دار، اهمیت تطابق دارایی و بدهی، نقدشوندگی و رفتار بازخرید بیمه‌گذاران را افزایش می‌دهد.

بنابراین مسئله راهبردی صنعت بیمه ایران صرفاً افزایش حجم فروش نیست، بلکه چگونگی تخصیص سرمایه میان رشته‌هایی با ویژگی‌های متفاوت ریسک، نقدینگی و بازده است.

داده‌های دو دوره مورد بررسی در مقاطع ۶ ماهه هنوز امکان محاسبه نسبت ترکیبی، سودآوری فنی قطعی یا بازده سرمایه تعدیل‌شده با ریسک را فراهم نمی‌کنند، اما همین داده‌ها برای شناسایی تغییر مسیر شرکت‌ها و تعیین حوزه‌های اولویت‌دار بررسی مدیریتی کفایت می‌کنند.

پرسش اساسی گزارش حاضر از همین‌جا آغاز می‌شود که کدام بیمه‌گران رشد را با کنترل بهتر فشار پرداخت همراه کرده‌اند، کدام شرکت‌ها در حال تغییر ساختار ریسک خود هستند و در کدام بنگاه‌ها توسعه فعالیت سریع‌تر از نشانه‌های قابل مشاهده مدیریت تعهدات پیش می‌رود؟

و ما در ادامه تلاش می کنیم به این پرسش ها پاسخ دهیم .

جدول اول ـ تصویری از عملکرد شرکت‌های بررسی‌شده

واحد ارقام مالی: همت. مبنا، ردیف «جمع» گزارش‌های تجمعی شش‌ماهه ارسالی است. این نمونه معادل کل صنعت بیمه ایران نیست.

رشد حق‌بیمه در برابر رشد خسارت؛ دو سوی یک ترازنامه

در ۲۱ شرکت جنرال بورسی، حق‌بیمه صادره از حدود ۲۵۸ همت به بیش از ۴۶۷ همت رسیده است، رشدی نزدیک به ۸۱ درصد این در حالی است که خسارت پرداختی نیز تقریباً با همان سرعت، از ۱۲۰ همت به ۲۱۹ همت افزایش یافته است.

در نگاه نخست، نسبت مجموع خسارت پرداختی به حق‌بیمه تغییر چندانی نکرده است، این نسبت در دو دوره نزدیک به ۴۷ درصد باقی مانده، اما چنین ثباتی می‌تواند گمراه‌کننده باشد، زیرا آنچه در سطح مجموع شرکت‌ها تقریباً ثابت مانده، در سطح بنگاه‌ها تغییرات بسیار بزرگی را تجربه کرده است.

بیمه دی با رشد ۱۶۷ درصدی حق‌بیمه، پرداخت خسارت خود را ۱۵۱ درصد افزایش داده است. در مقابل، بیمه دانا با کاهش ۳۸ درصدی حق‌بیمه مواجه شده، درحالی‌که پرداخت خسارت آن حدود هفت درصد افزایش یافته است.
نسبت پرداختی دانا از ۵۱ به ۸۹ درصد رسیده، اختلافی که بیش از هر چیز ضرورت بررسی ساختار قراردادها و تعهدات باقی‌مانده را نشان می‌دهد.

در تعاون، رشد ۵۳ درصدی حق‌بیمه در برابر رشد ۱۵۰ درصدی پرداخت‌ها قرار دارد و تجارت نو نیز با وجود رشد ۱۸۵ درصدی تولید، افزایش نزدیک به ۲۹۰ درصدی پرداخت خسارت را ثبت کرده است.

این اعداد به‌خودی‌خود نشان‌دهنده زیان فنی نیستند، اما نشان می‌دهند چرا ارزیابی بیمه‌گران صرفاً براساس رشد حق‌بیمه می‌تواند نتیجه‌ای ناقص داشته باشد.

جدول دوم ـ حق‌بیمه، خسارت و نسبت پرداختی شرکت‌های جنرال

مبالغ به همت و درصدها گرد شده‌اند. نسبت پرداختی، حاصل تقسیم خسارت پرداختی بر حق‌بیمه صادره همان دوره است و نباید با نسبت خسارت فنی اشتباه گرفته شود.

بیمه‌های زندگی، انقلاب در فروش یا تغییر ماهیت کسب‌وکار؟

اگر در بیمه‌های جنرال مسئله اصلی رشد حق‌بیمه در برابر پرداخت خسارت است، در شرکت‌های تخصصی زندگی موضوع پیچیده‌تری مطرح می‌شود که شرکت بیمه چه مقدار ریسک بیمه‌ای پذیرفته و چه مقدار تعهد مالی و سرمایه‌گذاری ایجاد کرده است؟

پنج شرکت تخصصی زندگی بررسی‌شده در مجموع بیش از ۱۳۴ همت حق‌بیمه در شش‌ماهه ۱۴۰۵ ثبت کرده‌اند، در حالی ‌که این رقم در دوره مشابه سال قبل کمتر از ۱۳ همت بوده است.

با این حال، بخش عمده این جهش به یک شرکت تعلق دارد، پدیده ای به نام بیمه زندگی کاریزما.

حق‌بیمه کاریزما از حدود ۱۲ همت به بیش از ۱۲۴ همت افزایش یافته است و این شرکت به‌تنهایی بیش از ۹۲ درصد حق‌بیمه پنج شرکت تخصصی زندگی حاضر در نمونه را در اختیار دارد، این شرکت در رتبه بندی کلی شرکت های موجود در صنعت بیمه رتبه دوم را در تولید حق بیمه در اختیار دارد.

چنین تمرکزی نشان می‌دهد که میان شرکت‌های تخصصی زندگی، نه‌فقط اختلاف مقیاس، بلکه احتمالاً تفاوت در مدل کسب‌وکار و ماهیت محصولات وجود دارد.

در «کاریزما»، افزایش حدود ۱۱۲ همتی حق‌بیمه زندگی اندوخته‌دار مهم‌ترین منشأ رشد بوده است و این موضوع اهمیت مدیریت دارایی و بدهی، نقدشوندگی و رفتار برداشت از اندوخته را برجسته می‌کند، هرچند که نسبت بالای پرداختی در چنین شرکتی را نمی‌توان بدون بررسی ماهیت برداشت‌ها با خسارت فوت یا سایر ریسک‌های بیمه‌ای یکسان دانست.

بیمه زندگی خاورمیانه، با سابقه فعالیت طولانی‌تر، در موقعیتی متفاوت قرار دارد تا جایی که حق‌بیمه این شرکت از حدود ۰٫۷۹ به ۷٫۱۳ همت رسیده، اما نسبت پرداختی آن نیز از ۵۳ به ۷۸ درصد افزایش یافته است. این تغییر می‌تواند با ساختار و بلوغ قراردادها ارتباط داشته باشد و برای تفسیر دقیق آن باید نوع پرداخت‌ها را شناخت.

در «آگاه»، رشد بیش از ۲۳ برابر حق‌بیمه، از مبنایی کوچک‌تر حاصل شده است به همین دلیل این رشد چندان قابل اتکا نیست چرا که آگاه در سال های نخستین فعالیت قرار دارد. درباره «ایساتیس» نیز مبنای ثبت‌شده سال قبل آن‌قدر ناچیز است که محاسبه درصد رشد معمول، معنای اقتصادی روشنی ندارد. «باران» در سوی دیگر، رشد محدودتری را ثبت کرده و نسبت پرداختی آن همچنان بالاتر از حق‌بیمه صادره دوره است.

به جز خاورمیانه و باران سایر شرکت های بیمه زندگی سن چندانی ندارد، هرچند که حالا همین آمارها نشان می دهد در برنامه راهبردی کسب و کار همین شرکت ها هم نقاط قابل اتکایی برای مشتریان دیده نمی شود.

جدول سوم ـ مقایسه شرکت‌های تخصصی بیمه زندگی

واحد حق‌بیمه: همت. نسبت‌های پرداختی در بیمه‌های زندگی ممکن است تحت تأثیر بازخرید، برداشت از اندوخته و پرداخت سرمایه سررسید باشند. ارقام گرد شده‌اند.

منشأ رشد، صنعت بیمه بیشتر چه چیزی فروخته است؟

اما آنچه می تواند مبنای تحلیل های عمیق از عملکرد هیات مدیره شرکت ها قرار گیرد این همین بخش نهفته است چرا که شاید مهم‌ترین یافته بررسی دو ساله شرکت‌ها، نه در میزان رشد، بلکه در منشأ آن باشد.

با این روند نگاری حالا می توان ادعا کرد که در بسیاری از شرکت‌های بزرگ جنرال بورسی، درمان مهم‌ترین موتور افزایش حق‌بیمه بوده است تا جایی که به طور مثال در بیمه دی، حدود ۷۸ همت از افزایش حق‌بیمه به رشته درمان مربوط می‌شود در حالی که این رقم در البرز حدود ۱۷ همت، در آسیا بیش از ۱۰ همت و در کوثر بیش از ۹ همت است.

رشد درمان البته لزوماً نامطلوب نیست، چرا که نرخ این رشته در قراردادهای بزرگ با تائید بیمه مرکزی صورت می گیرد و این رشته یکی از مهم‌ترین پاسخ‌های صنعت بیمه به نیاز خانوارها و سازمان‌هاست. بااین‌حال، از منظر اقتصاد بیمه‌گری، افزایش حق‌بیمه درمان بدون کنترل تورم هزینه‌های پزشکی، نرخ‌گذاری و مدیریت خسارت می‌تواند ظرفیت مالی شرکت را تحت فشار قرار دهد.

در مقابل، منشأ رشد در بعضی شرکت‌ها متفاوت است ، به طور مثال در کارآفرین، افزایش بیمه‌های زندگی اندوخته‌دار یکی از مهم‌ترین محرک‌های توسعه بوده است و در تجارت نو نیز این رشته سهم قابل‌توجهی در رشد داشته و در بیمه «ما» افزایش حق‌بیمه زندگی اندوخته‌دار با کاهش حق‌بیمه درمان همراه شده است. با این وجود قراردادهای کارآفرین را می توان از واقعی قراردادهای صنعت بیمه در این بخش دانست چرا که فروش های خرد یکی از قابل اتکاترین موضوعات در این بخش است در حالی که قراردادهای تجارت نو مبتنی بر تفاهم نامه های بیمه ای در این بخش با سهامدار عمده است.

هرچند که این تغییر ترکیب اهمیت زیادی دارد، زیرا تعهدات بیمه زندگی اندوخته‌دار از نظر زمان‌بندی، سرمایه‌گذاری و نقدشوندگی با تعهدات درمان تفاوت اساسی دارند.

در حقیقت، دو شرکت ممکن است رشد یکسانی داشته باشند، اما یکی با فروش درمان و دیگری با فروش بیمه زندگی اندوخته‌دار به آن رسیده باشد و این دو مسیر، دو نوع ساختار ریسک ایجاد می‌کنند.

جدول چهارم ـ مهم‌ترین رشته مؤثر بر تغییر حق‌بیمه

واحد: همت. ارقام نشان‌دهنده تغییر حق‌بیمه رشته بین دو دوره هستند، نه سود یا زیان آن رشته. جدول بر شرکت‌های دارای تغییرات مهم یا معنادار تمرکز دارد.

در این میان اما مزیت قابل مشاهده کارآفرین، ترکیب توسعه فروش با کاهش نسبت پرداختی از حدود ۴۰ به ۳۶ درصد است.

در میان این شش شرکت، البرز مزیت مقیاس، پاسارگاد مزیت تنوع محصولات، کارآفرین مزیت توسعه زندگی همراه با کاهش فشار نسبی پرداخت، پارسیان الگوی رشد متناسب‌تر، ملت رشد سریع‌تر از متوسط نمونه و سرمد شتاب بالای توسعه همراه با کاهش نسبت پرداختی را نشان می‌دهند.

تفاوت تعیین‌کننده در آینده آن خواهد بود که کدام شرکت بتواند این موقعیت را به کیفیت بهتر پذیرش ریسک، ثبات تعهدات و بهره‌وری سرمایه تبدیل کند.

جدول پنجم ـ مقایسه مزیت‌ها و اولویت‌های مدیریتی

برندگان رشد، بازندگان سهم و مسئله کیفیت مدیریت

مقایسه شرکت‌ها براساس سهم آن‌ها از مجموع حق‌بیمه ۲۱ شرکت جنرال، تصویر دیگری از تغییر موقعیت رقابتی ارائه می‌دهد.

بیمه دی نزدیک به ۹ واحد درصد به سهم خود از شرکت های مورد بررسی افزوده است و البرز نیز حدود ۱٫۷ واحد درصد سهم بیشتری به دست آورده است، اما در مقابل، دانا نزدیک به ۹٫۷ واحد درصد از سهم خود را از دست داده است.

این جابه‌جایی‌ها درباره قدرت فروش و تغییر مقیاس فعالیت اطلاعات مهمی ارائه می‌کنند، اما هنوز درباره سودآوری یا کیفیت سرمایه شرکت‌ها داوری نمی‌کنند.

برای مثال، سرمد، آرمان، کارآفرین و رازی رشد سریع حق‌بیمه را با کاهش نسبت پرداختی تجربه کرده‌اند و این وضعیت از منظر جریان پرداخت، با شرایط تعاون، تجارت نو و سامان تفاوت دارد که در آن‌ها پرداخت خسارت سریع‌تر از حق‌بیمه رشد کرده است.

بیمه معلم نمونه دیگری از پیچیدگی قضاوت آماری است تا جایی که نسبت پرداختی این شرکت در ۱۴۰۵ بیش از ۱۰۰ درصد بوده، اما نسبت به سال قبل کاهش یافته است، بنابراین حتی یک نسبت بالای پرداختی نیز بدون بررسی روند دو ساله، تصویر کاملی ارائه نمی‌کند.

حالا ما تصویر بهتری داریم و می دانیم که آینده صنعت بیمه ایران احتمالاً بیش از گذشته به توان مدیران در تشخیص همین تفاوت‌ها وابسته خواهد بود، تفاوت میان رشد ناشی از قیمت و رشد ناشی از توسعه واقعی پوشش، میان افزایش فروش و افزایش تعهدات، و میان تغییر ترکیب پرتفوی و بهبود اقتصاد بیمه‌گری.

جدول ششم ـنقشه مدیریتی شرکت‌های بیمه

این دسته‌بندی بر مبنای عملکرد دو دوره انجام شده و رتبه‌بندی توانگری مالی، اعتبار یا سودآوری شرکت‌ها نیست.

صنعت بیمه ما در آستانه آزمونی قرار دارد که در آن بزرگ شدن تراز فعالیت، دیگر به‌تنهایی مزیت رقابتی محسوب نمی‌شود.

از یک سو، افزایش هزینه‌های درمان، تعمیرات، جایگزینی دارایی‌ها و خسارت‌های بزرگ می‌تواند هزینه تعهدات را تغییر دهد. از سوی دیگر، توسعه محصولات زندگی اندوخته‌دار، بیمه‌گران را بیش از گذشته در معرض ضرورت مدیریت نقدشوندگی و تطابق دارایی و بدهی قرار می‌دهد.

در چنین محیطی، شرکتی که با سرعت بیشتری حق‌بیمه تولید می‌کند، الزاماً برنده بلندمدت نیست، چراکه مزیت پایدار زمانی شکل می‌گیرد که رشد فروش با شناخت دقیق ریسک، نرخ‌گذاری متناسب، مدیریت پرداخت‌ها و حفظ توان ایفای تعهدات همراه شود.

داده‌های دو ساله نشان می‌دهند که هیات مدیره شرکت‌های بیمه مسیرهای متفاوتی را انتخاب کرده‌اند تا جایی که بعضی در حال توسعه سهم رقابتی‌اند، بعضی ترکیب فعالیت خود را تغییر می‌دهند و برخی با فشار پرداخت یا کاهش پرتفوی روبه‌رو هستند، اما همین اطلاعات برای یک نتیجه مهم کافی است که ، رشد زمانی ارزشمند است که شرکت بتواند هزینه تعهداتی را که امروز می‌فروشد، در آینده نیز مدیریت کند.

در نهایت، بزرگ‌ترین شرکت لزوماً بهترین بیمه‌گر نیست؛ همان‌طور که سریع‌ترین شرکت، الزاماً پایدارترین شرکت نخواهد بود. معیار مهم‌تر، کیفیت رشد و توان تبدیل آن به ارزش اقتصادی ماندگار است.

در ادامه رتبه بندی شرکت های بیمه در مقطع ۶ ماهه بر اساس رشته های مختلف را می توانید مشاهده کنید.

گزارش_نهایی_رتبه_بندی_بیمه_جنرال_و_زندگی_با_جلد_آبرنگی.pdf [937.45 Kb] ( تعداد دانلود: 10 )
مشاهده آنلاين فايل: گزارش_نهایی_رتبه_بندی_بیمه_جنرال_و_زندگی_با_جلد_آبرنگی.pdf