دستاورد ایران از چند دهه سهامداری در ایشین ری کجاست ؟

گروه بیمه - اخیراً اعلام شد که با حضور دو چهره شناخته‌شده صنعت بیمه در هیئت‌مدیره (Asian Re)، قرار است راهبردهای ما در این بیمه‌گر اتکایی منطقه‌ای تقویت شود.

البته هرچند حضور مدیران کشور در هیئت‌مدیره و کمیته‌های تخصصی این شرکت مسبوق به سابقه است، اما این خبر بار دیگر توجهات را به این سمت برد که سرمایه‌گذاری چند دهه‌ای ایران در Asian Re توانسته متناسب با جایگاه سهامداری کشور، برای صنعت بیمه ایران ارزش‌آفرینی کند؟

پاسخ به این مسئله صرفاً با بررسی سود و زیان قابل ارائه نیست، بلکه باید آن را از منظر بازده راهبردی سرمایه‌گذاریارزیابی کرد. بررسی هم‌زمان صورت‌های مالی حسابرسی‌شده بیمه مرکزی ، گزارش‌های سالانه Asian Re، ارزیابی‌های مؤسسه AM Best و سایر اسناد رسمی نشان می‌دهد که مسئله اصلی ایران در Asian Re نه ضعف مالی این شرکت، بلکه نحوه بهره‌برداری ما از این سرمایه‌گذاری راهبردی است.

مطابق صورت‌های مالی بیمه مرکزی، ایران همچنان ۳۱٫۰۱ درصد سهام Asian Re را در اختیار دارد و یکی از بزرگ‌ترین سهامداران این شرکت محسوب می‌شود. همچنین بررسی صورت‌های مالی سال‌های ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۳ نشان می‌دهد که درصد مالکیت، تعداد سهام (۳۱٬۸۵۱سهم) و بهای تمام‌شده سرمایه‌گذاری مستقیم بیمه مرکزی که در صورت های مالی سال ۱۳۹۸ بالغ بر (۴۹۶٬۳۰۱ میلیون ریال) طی این دوره بدون تغییر باقی مانده است. این موضوع نشان می‌دهد که طی سال‌های اخیر نه سرمایه‌گذاری جدیدی انجام شده و نه سهم ایران کاهش یافته است.

در مقابل، ارزش دفتری سرمایه‌گذاری در صورت‌های مالی تلفیقی بیمه مرکزی از ۳٬۰۳۹٬۸۵۵ میلیون ریال در پایان سال ۱۳۹۸ به ۱۶٬۰۰۶٬۸۴۹ میلیون ریال در پایان سال ۱۴۰۳ افزایش یافته است. اما این افزایش را نباید به‌عنوان رشد واقعی بازده سرمایه‌گذاری تفسیر کرد. در یادداشت‌های توضیحی صورت‌های مالی بیمه مرکزی ذیل صورت‌های مالی سال ۱۳۹۸تصریح شده است که «افزایش در مجموعه ناشی از تسعیر ارز است.» از آنجا که طی این سال‌ها تعداد سهام، درصد مالکیت و بهای تمام‌شده سرمایه‌گذاری تغییری نکرده است، می‌توان نتیجه گرفت که بخش قابل توجهی از رشد ارزش دفتری، ناشی از آثار حسابداری و تسعیر ارز بوده است، نه افزایش سرمایه‌گذاری نقدی ایران یا خرید سهام جدید..

از منظر عملکرد عملیاتی نیز تصویر نسبتاً باثباتی مشاهده می‌شود و بر اساس اطلاعات منعکس‌شده در صورت‌های مالی بیمه مرکزی، Asian Re در پایان سال ۱۴۰۳ حدود ۸۶٫۵ هزار میلیارد ریال دارایی و نزدیک به ۴٫۸ هزار میلیارد ریال سود خالص داشته است.

از منظر اعتبار بین‌المللی نیز Asian Re همچنان در میان معدود بیمه‌گران اتکایی منطقه‌ای است که موفق به حفظ رتبه اعتباری از AM Best شده است. این مؤسسه در ارزیابی سال ۲۰۲۶، ضمن تأیید کفایت سرمایه و توانگری مالی شرکت، هشدار داده است که نگهداری بخشی از منابع نقد شرکت در کشوری تحت تحریم، ریسک اعتباری و نقدینگی را افزایش می‌دهد؛ هرچند مدیریت شرکت طی سال‌های اخیر اقداماتی برای کاهش این ریسک انجام داده است.

با وجود این تصویر نسبتاً مطلوب از وضعیت مالی، ارزیابی راهبردی نتایج متفاوتی را نشان می‌دهد. بررسی گزارش‌های سالانه Asian Re، اخبار رسمی شرکت، برنامه‌های آموزشی، فعالیت‌های انتقال دانش، پروژه‌های توسعه بازار و همکاری‌های منطقه‌ای نشان می‌دهد که طی سال‌های گذشته اثر قابل توجهی از بهره‌برداری ایران از ظرفیت‌های این سرمایه‌گذاری مشاهده نمی‌شود. در اسناد رسمی شرکت، نه برنامه آموزشی شاخصی میان Asian Re و صنعت بیمه ایران دیده می‌شود، نه پروژه مؤثری در انتقال دانش فنی، نه همکاری برجسته‌ای در توسعه محصولات نوین بیمه‌ای و نه ابتکار مهمی که بتوان آن را حاصل حضور ایران در ساختار مدیریتی این شرکت دانست.

نکته مهم‌تر آن است که ایران سال‌هاست در هیئت‌مدیره Asian Re حضور دارد. بنابراین، انتصاب اخیر دو نماینده جدید را نباید به‌عنوان ایجاد یک فرصت تازه تلقی کرد؛ زیرا اصل فرصت از سال‌ها قبل در اختیار ایران بوده و آنچه تاکنون کمتر مشاهده شده، بهره‌برداری مؤثر از این فرصت بوده است.

از سوی دیگر، سهام Asian Re در بورس معامله نمی‌شود و از نقدشوندگی محدودی برخوردار است. علاوه بر این، با توجه به محدودیت‌های ناشی از تحریم، انتقال سود سهام به ایران نیز احتمالا با دشواری‌های عملی مواجه است و بخشی از منافع مالی ممکن است در داخل شرکت باقی بماند و در ساختار سرمایه یا حقوق صاحبان سهام منعکس شود. در چنین شرایطی، اتکا به بازده مالی به‌تنهایی نمی‌تواند معیار مناسبی برای ارزیابی ارزش این سرمایه‌گذاری باشد و اهمیت بهره‌برداری راهبردی از آن دوچندان می‌شود.

بنابراین مسئله امروز ما در Asian Re، موضوع مالی نیست؛ بلکه بازده راهبردی پایین این سرمایه‌گذاری است.

واقعیت این است که مهم‌ترین موضوع درباره Asian Re نه در ترازنامه این شرکت، بلکه در نقشه سیاسی و اقتصادی آسیا نهفته است. ایران بیش از چهار دهه است در کنار قدرت‌هایی مانند چین، هند و کره‌جنوبی و همچنین کشورهایی چون تایلند، فیلیپین، بنگلادش و سریلانکا در یکی از معدود نهادهای رسمی همکاری بیمه‌ای منطقه حضور دارد؛ شبکه‌ای که بخشی از اعضای آن امروز در شکل‌دهی به نظم اقتصادی جدید آسیا و حتی در قالب گروه BRICS نقش‌آفرین هستند. با این حال، مرور وضعیت این پرسش را بی‌پاسخ می‌گذارد که ایران تا چه اندازه توانسته این موقعیت کم‌نظیر را به سرمایه‌ای برای دیپلماسی بیمه‌ای، انتقال دانش، توسعه همکاری‌های حرفه‌ای و گسترش ارتباطات منطقه‌ای تبدیل کند.

در سال‌هایی که محدودیت‌های بین‌المللی، دسترسی صنعت بیمه ایران به بازارهای جهانی را دشوارتر کرده بود، انتظار می‌رفت حضور مستمر در هیئت‌مدیره و جایگاه بزرگ‌ترین سهامدار، به پلی برای حفظ تعاملات تخصصی و تقویت پیوندهای حرفه‌ای با بیمه‌گران و بیمه‌گران اتکایی آسیا تبدیل شود، اما دست‌کم بر پایه شواهد عمومی موجود، فاصله میان ظرفیت این جایگاه و دستاوردهای حاصل از آن، همچنان قابل تأمل است.

با این وصف ادامه مدل فعلی قابل دفاع نیست و حتی دولت می تواند میان «مالکیت» و «مدیریت» این دارایی تفکیک قائل شود.

یکی از گزینه ها خروج از این سرمایه گذاری است چرا که به نظر می رسد که دیپلماسی بیمه در این جایگاه آورده ای برای ما ندارد . از سوی دیگر گزینه بعدی آن است که مالکیت سهام برای حفظ منافع راهبردی کشور باقی بماند، اما مدیریت و بهره‌برداری از این سرمایه‌گذاری، از جمله معرفی نمایندگان هیئت‌مدیره، به یک کنسرسیوم توانمند از بخش خصوصی صنعت بیمه ایران واگذار شود. چنین مدلی می‌تواند این دارایی را از یک سرمایه‌گذاری منفعل به ابزاری برای انتقال دانش، توسعه بازار، گسترش همکاری‌های اتکایی و ارتقای جایگاه بین‌المللی صنعت بیمه ایران تبدیل کند.

از سوی دیگر واگذاری خود سهام به بخش خصوصی واجد صلاحیت نیز گزینه‌ای قابل بررسی است؛ مشروط بر آنکه اهلیت حرفه‌ای، توان مالی، تجربه بین‌المللی و تعهد به حفظ منافع ملی، معیار اصلی انتخاب خریدار باشد.

به هر حال اگر پس از چهار دهه سهامداری، این دارایی نتواند به خلق ارزش در دیپلماسی بیمه منجر شود، زمان آن فرا رسیده است که مدل حکمرانی آن بازطراحی شود، نه اینکه صرفاً به حفظ وضع موجود بسنده کنیم.