سایه تامین کننده بر ایران خودرو سنگین تر شد

گروه خودرو- تغییر مدیرعامل در یک بنگاه بزرگ صنعتی به ‌ویژه در اقتصادی که مرز میان دولت، بازار و گروه‌های ذی ‌نفع به‌ روشنی تعریف نشده است، صرفاً یک جابه‌جایی اداری نیست، در چنین ساختارهایی، تغییر مدیریت اغلب نشانه‌ای از جابه‌جایی در توازن قدرت اقتصادی است، در همین رابطه ماجرای اخیر تغییر مدیرعامل ایران ‌خودرو نیز از همین جنس به نظر می‌رسد.

ایران‌خودرو دهه‌هاست در مرکز معمایی قرار دارد که بسیاری از صنایع بزرگ در اقتصادهای ‌دولتی با آن روبه ‌رو هستند، بنگاهی با دارایی‌های عظیم، سهم بازار قابل توجه و نیروی انسانی گسترده، اما با بهره‌وری پایین، سودآوری شکننده و ساختار مدیریتی پیچیده.چنین شرکت‌هایی معمولاً به جای آنکه صرفاً بنگاه اقتصادی باشند، به میدان رقابت میان بازیگران مختلف تبدیل می‌شوند؛ از دولت گرفته تا شبکه‌های تأمین‌کنندگان.

در این چارچوب، افزایش نفوذ یک قطعه‌ساز بزرگ در ساختار تصمیم‌گیری خودروساز را می‌توان نشانه‌ای از تغییر در معماری قدرت در صنعت خودرو دانست.در بسیاری از اقتصادهای پیشرفته، زنجیره ارزش صنعت خودرو به ‌گونه‌ای طراحی شده که خودروساز در رأس قرار دارد و قطعه‌سازان در نقش تأمین‌کننده فعالیت می‌کنند، اما در ایران، محدودیت‌های ساختاری، قیمت‌گذاری دستوری و ضعف حاکمیت شرکتی باعث شده این رابطه در مواردی دچار وارونگی شود.

اگر تحلیل را با منطق سرمایه‌گذاران فعال در بازارهای جهانی پیش ببریم، نفوذ یک قطعه‌ساز در مدیریت خودروساز می‌تواند بخشی از استراتژی «کنترل زنجیره ارزش» تلقی شود؛ چنین رویکردی به تأمین‌کننده این امکان را می‌دهد که نه تنها بازار فروش خود را تثبیت کند، بلکه بر سیاست‌های خرید و ترکیب تأمین‌کنندگان نیز اثر بگذارد.

در صنعتخودرو که حجم سفارش‌ها میلیاردی است، چنین نفوذی می‌تواند به مزیت اقتصادی قابل توجهی تبدیل شود.

در این چارچوب، تغییر مدیرعامل را می‌توان تلاشی برای همسو کردن مدیریت اجرایی با منافع سهامداران اثرگذار دانست، تجربه بازارهای جهانی نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاران فعال زمانی که احساس کنند مدیریت یک شرکت با جهت‌گیری استراتژیک آنان همخوانی ندارد، اغلب به دنبال تغییر در رأس مدیریت می‌روند. این اقدام بیش از آنکه نشانه بحران باشد، اغلب نشانه تلاش برای بازتعریف مسیر شرکت است.

با این حال، پرسش مهم‌تر به آینده کوتاه ‌مدت صنعت خودرو در ایران مربوط می‌شود، در کوتاه‌مدت، احتمالاً شاهد تمرکز بیشتر بر بازآرایی روابط در زنجیره تأمین خواهیم بود، مدیریت جدید ممکن است تلاش کند ساختار خرید قطعات، قراردادهای تأمین و حتی ترکیب تأمین‌کنندگان را بازتنظیم کند، چنین تغییراتی می‌تواند به افزایش نفوذ برخی بازیگران در زنجیره تولید منجر شود.

اما این تحول الزاماً به معنای حل مشکلات ساختاری صنعت خودرو نیست، چالش‌های اصلی همچنان پابرجا هستند مانند قیمت‌گذاری دستوری، محدودیت‌های مالی، پائین بودن کیفیت، عدم توجه به نیاز های مصرف کننده نهایی و نبود رقابت واقعی در بازار.

تا زمانی که این عوامل تغییر نکنند، جابه‌جایی مدیر حتی اگر با اهداف استراتژیک همراه باشد به‌تنهایی قادر نخواهد بود مسیر شرکت را به طور بنیادین دگرگون کند. از این رو، تغییر مدیرعامل ایران ‌خودرو را باید بیش از هر چیز نشانه‌ای از تغییر در موازنه قدرت در درون صنعت دانست که در کوتاه‌مدت، این تحول احتمالاً به تثبیت نفوذ بازیگران قدرتمند در زنجیره تأمین خواهد انجامید اما اینکه این جابه‌جایی بتواند به افزایش بهره‌وری و رقابت‌پذیری صنعت خودرو منجر شود، پرسشی است که پاسخ آن نه در تغییر مدیران، بلکه در اصلاحات عمیق‌تر ساختاری نهفته است.